İsmet İnönü'nün 3 mektubu

  

İsmet İnönü'nün Üç Mektubu

Yrd. Doç. Dr Bengül Polat 
ATATÜRK ARAŞTIRMA MERKEZİ DERGİSİ, Sayı 63, Cilt: XXI, Kasım 2005
   
Giriş


   İsmet İnönü, Atatürk dönemindeki başbakanlığı, Atatürk’ten sonraki cumhurbaşkanlığı ve daha sonraki muhalefet partisi liderliği dönemlerinde siyasi yaşamının yanı sıra fikir, sanat ve edebiyat çevreleri ile yakından ilgilenmiş, bu ilgi ve dostluğunu ömrünün sonuna kadar sürdürmüştür. Onun, özellikle Cumhurbaşkanlığı döneminde, Cumhurbaşkanlığı Senfoni Orkestrası’nın konserlerini, Devlet Tiyatrosu’nun temsillerini, Opera ve Bale Topluluğu’nun gösterilerini, ressamların sergilerini izlediği herkesçe bilinen hususlarındandır. Bu arada İsmet İnönü, gerek başbakanlığı gerekse de cumhurbaşkanlığı dönemlerinde tanınmış birçok fikir adamını, sanatçıyı, şairi Çankaya’da öğle ya da akşam yemeğinde ağırlamış, sofrasında onlarla sohbetlerde bulunmuştur.
  Bu yazıda, İsmet İnönü’nün fikir adamlarına, edebiyatçılara ve sanatçıya yakınlığını göstermek amacıyla üç mektubu yayınlanmıştır. Bu mektuplardan ilki, siyasi kimliğinin yanı sıra modern Türk hikâyeciliğinin önderleri arasında sayılan Memduh Şevket Esendal’a,1 ikincisi İstiklâl Savaşı sıralarında yazdığı şiirlerle ün yapan Kemalettin Kâmi Kamu’ya,2 üçüncüsü ise Atatürkçü şair Behçet Kemal Çağlar’a 3 yazılmıştır.

I

İsmet İnönü’nün Memduh Şevket Esendal’a Mektubu

   Kâbil’de Büyükelçi olarak görev yapan, aynı zamanda edebî kimliği de bulunan Memduh Şevket Bey, İsmet İnönü’nün verdiği “Esendal” soyadını nüfusa tescil ettirmiş ve bundan büyük mutluluk duyduğunu İnönü’ye bildirmiştir. İsmet İnönü bu nedenle Memduh Şevket Bey’e mutluluk dilemektedir:
   
   
   İsmet İnönü                                               Ankara 2.8.1936

   Kıymetli Kardeşim,

   Beğenip takındığınız haberini aldığım soyadını ailece her zaman esenlikle, saadetle taşımanızı dilerim. Hakkımda tekrarladığınız ince ve asilâne duygulardan çok mütehassis oldum.

   Size yürekten sevgilerimi sunarım.
                                                             İsmet İnönü4


II


İsmet İnönü’nün Kemalettin Kâmi Kamu’ya Mektubu

        Mektubun yazıldığı dönemde Paris’te Anadolu Ajansı adına görev yapan Kemalettin Kâmi Kamu, İstiklâl Savaşı yıllarında, bu savaşı destekleyen şiirleriyle tanınmış değerli bir şairimizdir. Onun başta  “ İzmir Yollarından Son Mektup” şiiri olmak üzere birçok şiiri o dönem kuşağının ezberinde idi. İsmet İnönü el yazısıyla yazdığı aşağıdaki mektubunda Kemalettin Kâmi’ye  “sevgili kardeşim” diye hitap etmektedir:

    İsmet İnönü                                                             Ankara 31.12.37

    Kemalettin Kâmi, sevgili kardeşim,

   Mektubunuza her gün cevap yazmak isterim. Her gün sizi çok sevdiğimi daha iyi ifade edecek sözleri daha kolay bulacağımı ümit ederim.
 Mektubunuzda bir adres bile yoktur. Sefaret vasıtasıyla sizi bulmaya çalışacağım.
  Çok sevgilerle gözlerinden öperim.
                                                             İsmet İnönü5
   Yeni yıl kutlu olsun.

III


İsmet  İnönü’nün Behçet Kemal Çağlar’a Mektubu

   İsmet İnönü muhalefet liderliği döneminde 1 Mayıs 1959 günü Uşak’ta, atılan bir taşla başından yaralanmış, bu çirkin olay üzerine Behçet Kemal Çağlar, taş atanı ağır şekilde kınayan “Kafana Çal Taşını!” başlıklı bir şiir yayınlamıştır. Dönemin iktidarı, bu şiir nedeniyle Behçet Kemal Çağlar’ın İstanbul Radyosu’ndaki görevine son vermiştir.6 İsmet İnönü, olayların bu şekilde gelişmesi üzerine Behçet Kemal Çağlar’a şu mektubu göndermiştir:

   İsmet İnönü                                          Ankara 13.5.1959
   
   Sevgili Behçet Kemal Çağlar,

   Benim yüzümden sizi radyodaki hizmet imkânınızdan mahrum etmişler. Çok üzüldüm. En ayıp tecavüzlerin açıkça himaye edildiğine sadece bu olay başlı başına bir delildir. Siz hususi geçiminizle de sarsılmış oluyorsunuz. Size bütün ömrümde hiçbir faydam olmadı. Sebep olduğum üzüntülerden dolayı bir daha mahcup oluyorum. Gözlerinizden sevgilerle öperim aziz kardeşim.
                                                             İsmet İnönü7

Behçet Kemal Çağlar, İsmet İnönü’ye şu cevabı vermiştir:

Paşam,

Hayatımın en manalı mektuplarından birini sizden aldım.
Atatürk’le birlikte kurtardığınız yurdun vatandaşı, tek başınıza İkinci Cihan Harbi’nden burnu kanamadan çıkardığınız neslin mensubu değil miyim; daha bana ne iyilik yapabilirdiniz?
 Yalnız, beni daha çok sevip tanıdığınızı sanırdım.
Siz bir davaya başınızı korken ben maaşı koymuşum, çok mu? Vatanperverlik sizin inhisarınızda mıdır, a paşam?

 Ellerinizden öperim.

                                                                           Behçet Kemal Çağlar8



1
Memduh Şevket Esendal ( 1884–1952), İstanbul’da doğmuştur. II. Meşrutiyet’in ilanından sonra bir süre İttihat ve Terakki Partisi’nde müfettişlik yaptı. 1920 Haziranında Ankara’ya geldi. Millî Mücadele döneminde Bakü’de Ankara Hükümeti’ni temsil etti. Cumhuriyet döneminde Tahran ve Kâbil Büyükelçiliklerinde bulundu. Milletvekili oldu. Memduh Şevket Esendal gençlik döneminden başlamak üzere sanat ve edebiyata büyük ilgi duydu. “M.Ş.E” imzasıyla hikâye türünde değerli eserler yazdı.
2
Kemalettin Kâmi Kamu (1901–1948), Bayburt’ta doğmuştur. İlköğrenimini Anadolu’nun çeşitli illerinde tamamladıktan sonra İstanbul’a geldi. İstanbul Erkek Öğretmen Okulu’nun son sınıfında iken 1920 yılı sonlarında Millî Mücadele’ye katılmak üzere Ankara’ya geldi ve Matbuat Umum Müdürlüğü’nde çalışmaya başladı. İstiklâl Marşı yarışmasına da katılarak şiiri, beğenilen ilk 6 şiir arasında yer aldı. Daha sonra Anadolu Ajansı’nda görev aldı. Bu kuruluşun şirket haline dönüşmesi üzerine buradaki görevinin yanı sıra şirketin ortaklarından biri oldu. 1933 yılında Anadolu Ajansı temsilcisi olarak Paris’e gönderildi. Bu dönemde Paris’te bir yandan da ekonomik politika üzerine öğrenim gördü. Ankara’ya dönüşünden sonra 1939’da Rize Milletvekili oldu. 1946’da Erzurum Milletvekilliğine seçildi. Bu görevi sırasında 1948’de Ankara’da öldü. Kemalettin Kâmi Kamu, Millî Mücadele döneminde yazdığı, zafere inancını ve millî ruhu yansıtan etkili şiirleriyle ünlendi.
3
Behçet Kemal Çağlar (1908–1969), Erzincan’da doğmuştur. Zonguldak Yüksek Maden Mühendisliği Okulu’ndan mezun oldu. Bir süre devlet adına İngiltere’ye gönderildi ve burada İngiliz Edebiyatı üzerinde incelemelerde bulundu. 1936 yılında yurda dönüşünden sonra Halkevleri Müfettişliği göreviyle Anadolu’yu dolaştı. 1942 yılında Erzincan Milletvekili oldu; 1948 yılında milletvekilliğinden istifa etti. 1950’den sonra İstanbul Radyosu’nda edebi müşavirlik yaptı; burada uzun süre edebiyat ve şiir dünyamız üzerine sohbetlerde bulundu. Behçet Kemal Çağlar, memleket ve millet sevgisini yansıtan şiirlerin yanında özellikle Atatürk sevgisiyle yüklü, Atatürk’ü anlatan, Atatürk’e seslenen şiirleriyle tanındı.
4 Atatürk Araştırma Merkezi Arşivi, Dosya No: 31, Belge No: 50  ( Ek.1)
5 Atatürk Araştırma Merkezi Arşivi, Dosya No: 6, Alt Dosya No: 11  ( Ek. 2)
6 Fahir Giritlioğlu, Türk Siyasi Tarihi’nde Cumhuriyet Halk Partisi’nin Mevkii, Cilt:2, Ayyıldız Matbaa, Ankara, 1965, s.55-61.
7 Atatürk Araştırma Merkezi Arşivi, Dosya No: 6, Alt Dosya No: 10 ( Ek.3).
8 Atatürk Araştırma Merkezi Arşivi, Dosya No: 6, Alt Dosya No: 10.

Yorum Yaz
Arkadaşların Burada !
Arkadaşların Burada !